- [Info] - [Nieuws] - [Atelier] - [Workshop] - [Historie] - [Museum] - [E-mail] - [Index] - [Home] -

14

Brabant Cultureel - april 1996
door ANGELIQUE SPANINKS

KUNSTENAARSINITIATIEVEN IN BRABANT

DE NOMADEN VAN DE UDENSE LUTTELTUIN

Kunstenaarsinitiatieven zijn als volkstuintjes. Het is een aansprekend eenvoudig beeld dat kunstenaar Antoon Versteegde oproept maar voor de eigenzinnige, kleine Stichting De Lutteltuin uit Uden snijdt dit idee zonder meer hout. Of beter bamboe.

Een groot verlaten gebouw van de PNEM aan de rand van de Udense bossen. 's Winters bevriezen de leidingen, giert de wind door de kapotte ramen en de naastgelegen grond blijkt behoorlijk vervuild door jarenlange overstroming van een groot impregneerbad. Toch biedt dit gebouw naast een klein theatertje sinds een jaar ruimte aan de ateliers van vijf kunstenaars, verenigd onder de opmerkelijke naam Stichting De Lutteltuin. Maar ondanks alle gebreken zijn ze blij dat ze eindelijk een ruim onderkomen hebben, vertelt initiatiefnemer Antoon Versteegde. 'Want Uden is schrale grond als het om kunst gaat, een regelrechte culturele desert.'

Op zoek naar kunstenaarsinitiatieven in Noord-Brabant vind je zelden iets buiten de grenzen van de steden. Blij verrast was ik dan ook toen in het landelijk overzicht van kunstenaarsinitiatieven van HTV de IJsberg (het podium voor en door Nederlandse kunstenaarsinitiatieven) mijn oog op het Udense collectief De Lutteltuin viel. En wat blijkt, ze bestaan ook nog eens op de kop af tien jaar. Bellen dus en op atelierbezoek.
Aan de andere kant van de lijn is Antoon Versteegde minstens zo verrast als ik was toen ik De Lutteltuin ontdekte. 'Hoe kom je nou bij ons terecht, voor een serie over Brabantse kunstenaarsinitiatieven', vraagt hij verbaasd. Het blijkt verbazing die is ingegeven door jarenlange teleurstelling en gebrek aan erkenning in Uden en de rest van Brabant. 'Al tien jaar krijgen wij hier als Lutteltuin nauwelijks iets van de grond, terwijl we buiten Brabant, van Groningen tot Amsterdam, gevraagd worden voor het ene na het andere gigantische bamboeproject.'
Bamboe blijkt het handelsmerk van de Lutteltuiners. Ze bouwen er samen met 'gewone mensen' enorme torens of drijvende constructies, zeppelins of tenten van, om die vervolgens door het publiek te laten versieren met vlaggen, schilderwerk of objecten. Voor beelden die eeuwen meegaan, of 'wissellijstjeskunst' moet je dan

ook niet bij de Lutteltuiners zijn. Of zoals Versteegde het omschrijft: 'wij maken slechts projecten die verschijnen om te verdwijnen. Bij ons gaat kunst in de eerste plaats om de communicatie en de mensen, niet direct om het object.'

Vertrouwen herwinnen

'Wat wij willen met onze bamboe-projecten in parken en op straat is de mensen het vertrouwen in de beeldende kunst teruggeven door hen er zelf aan te laten bijdragen. Het doorbreken van de grenzen tussen kunstenaar en publiek, tussen verbeelding en werkelijkheid, dat is onze doelstelling', aldus Versteegde. En bladerend door de fotomap met voorbeelden van Lutteltuinprojecten door heel Nederland kan je weinig anders dan overtuigd raken van de werkwijze van Versteegde, zijn collega-kunstenaars en de vele andere los-vaste medewerkers van de Lutteltuin. Van een nonnencongregatie tot schoolkinderen en van de gehele CDA-top tot de werknemers van een welzijnsinstituut allemaal hebben ze al ooit bijgedragen aan een echte Lutteltuin-bamboeboot, of een Lutteltuin piramide van bamboe.
Maar hoe succesvol de projecten van De Lutteltuin ook mogen zijn het momenteel precies tien jarig bestaan van dit opmerkelijke kunstenaarsinitiatief gaat allerminst over rozen. Zo is er jarenlang gestreden voor onderdak, een strijd die eigenlijk nog steeds niet beslecht is, aldus Versteegde.
'Na mijn opleiding aan de kunstacademie in 's-Hertogenbosch zocht ik samen met een aantal andere Udense kunstenaars naar atelierruimte. Wat wij wilden was een soort atelierhotel, waarin we allemaal een eigen ruimte konden huren, maar waarin ook plaats was voor een grote gezamenlijke ruimte. Ons ideaal was een soort sociale kunstenaarsgroep, die voortdurend kon wisselen van samenstelling, maar wel een eigen vaste plek had. Dat ideaal kwam in zicht toen we I985 Op advies van de voormalige Udense burgemeester Schampers een bouwkeet kochten en in Volkel een 'tuin' vonden om die keet neer te zetten. Maar het heeft niet zo mogen zijn.'

Nomaden

'Onze tuin bleek vroeger een zogenaamd 'luttelveld' te zijn geweest, een stuk grond waarop armlastige daklozen een hutje mochten bouwen. Het leek ons als kunstenaars wel aardig die traditie in stand te houden door onze stichting De Lutteltuin te dopen. Achteraf hebben we onze naam echter meer eer aangedaan dan we zelf konden voorzien; we werken nu tien jaar later nog steeds als een soort nomaden. Het ene na het andere bouwplan is getorpedeerd en we hebben nog steeds geen echt vaste grond onder onze voeten. Want ook dit gebouw waar we nu inzitten voor I0.000 gulden huur per jaar kan ieder moment weer een andere bestemming krijgen', meent een door frustratie geharde Versteegde. 'Daar zou ik met het huidige gemeentebestuur en de zittende ambtenaren hier in Uden helemaal niet van opkijken. Die hebben alleen maar oog voor de collectie Schampers, het Museum voor Religieuze Kunst en de Pronkkamer. Maar zeg nou zelf dat laatste is toch eigenlijk niet meer dan een gestoffeerde fietsenkelder. En als het gaat om publieksbereik dan kan de overheid ons beter steunen dan die geijkte instellingen; met onze straatprojecten bereiken wij in een dag meer mensen dan de hele Pronkkamer in een jaar binnenkrijgt. '

Ondanks alle huisvestings- en subsidieproblemen is Versteegde er echter wel van overtuigd dat De Lutteltuin als kunstenaarsinitiatief zin heeft. 'Ik vergelijk het graag met volkstuintjes', zegt de gedreven beeldenbouwer, 'kunstenaars moeten allemaal een eigen stek vinden van waaruit ze kunnen werken. Maar een kunstenaarsinitiatief kan je nooit in je eentje vormen.

Dat ben je pas als groep en dan ook alleen maar wanneer je gezamenlijk buiten de gevestigde orde en platgetreden paden probeert te communiceren met elkaar en met je publiek', aldus Versteegde.
'Hoe je die interactie tot stand brengt is vervolgens jouw zaak; dat kan op allerlei manieren, via een vaste tentoonstellingsruimte maar ook door losse projecten zoals wij doen, of bij voorbeeld via Internet. Dat staat als volgende op ons verlanglijstje, een eigen homepage op Internet. Maar waar het eigenlijk steeds om gaat is dat je niet afwacht of je wel of niet mee mag doen met de gevestigde instituten. Je neemt zelf het initiatief en draagt daarmee je eigen bestaansrecht als kunstenaar uit. Alleen dan ben je echt bezig als kunstenaarsinitiatief.'

ANGELIQUE SPANINKS

De Lutteltuin organiseert projecten door heel het land

Homepage http://www.lutteltuin.nl